2.2 Diğer Hücreler ve Tesisler:
Kablo Giriş Bağlantı Hücresi/Kutusu: OG kabloların SF 6 gazı yalıtımlı bir anahtarlama hücresinin ana barasına doğrudan irtibatlandırmak için kullanılacaktır. Hücre hava yalıtımlı olacaktır. (EK:V, Şekil: 1)
“Akım Gerilim Ölçü” Tesisi: Uygun donanımlı SF 6 gazı yalıtımlı bir anahtarlama hücresi ile hava yalıtımlı Akım Gerilim Ölçü Hücresi’nin birlikte kullanımı ile oluşacaktır. (EK:V, Şekil:2)
“Gerilim Transformatörü” Tesisi: Uygun donanımlı SF 6 gazı yalıtımlı bir anahtarlama hücresi ile hava yalıtımlı Gerilim Transformatörü Hücresi Hücresi’nin birlikte kullanımı ile oluşacaktır. (EK:V, Şekil: 3)
NOT: Tesis oluşturmak için SF 6 gazı yalıtımlı hücreler ile birlikte kullanılacak hava yalıtımlı hücreler ve içinde kullanılacak teçhizat ile ilgili tanımlar ve diğer bilgiler, hava yalıtımlı metal mahfazalı hücrelerin tanımlandığı teknik şartnamede yer alacaktır.
2.3. OG Teçhizatın Elektriksel Özellikleri ve Anma Değerleri
İhale dokümanında aksi belirtilmedikçe, şartname kapsamındaki SF 6 gazı ile yalıtılmış metal mahfazalı hücrelerin ana devrelerinin ve hücrelerde kullanılan OG teçhizatının ortak elektriksel özellikleri ve anma değerleri aşağıdaki gibi olacaktır.
| Anma frekansı | 50 Hz |
| Ring şebeke fideri anma normal akımı | 630 Amper. |
| Transformatör fideri anma normal akımı | 200 Amper |
| Sıcaklık artışı | IEC 60298 ve IEC 60694’e göre |
| Anma kısa devre süresi | 1 saniye |
| Anma kısa süreli dayanım akımı | 16 kA-etken |
| Anma tepe dayanım akımı | 40 kA-tepe |
Anma gerilimleri ve anma yalıtım düzeyleri
. Anma gerilimleri (kV) : 7.2 12 17.5 36
. Normal işletme gerilimleri (kV) : 6.3 10.5 15.8 33
– Yıldırım darbe dayanım gerilimleri
. Toprağa göre ve fazlar arası (kV-tepe) : 60 75 95 170
. Ayırma uzaklığında (kV-tepe) : 70 85 110 195
– 1 dakika süreli şebeke frekanslı dayanım gerilimi
. Toprağa göre ve fazlar arası (kV-etken) : 20 28 38 70
. Ayırma uzaklığında (kV-etken) : 23 32 45 80
– Yardımcı donanım için şebeke
frekanslı dayanım gerilimi (kV-etken) : 2
– Yardımcı servis besleme gerilimleri
. AC (50 Hz) : 230/400 V, ± %10
. DC (İhale döküğmanıne göre) : 24 V, 48 V, 110 V
– İç Ark Dayanımı (1 saniye) : 16 kA-etken
NOT: Fonksiyonel hücrenin anma akımı, hücrede kullanılan anahtarlama elemanının maksimum anma akımı ile sınırlı olacaktır.
2.4 Hücrelerde Kullanılacak Ana Teçhizata Ait Özellikler
2.4.1. Kesiciler
Bu şartname kapsamında temin edilecek metal mahfazalı Kesicili Çıkış Hücresinde, kesme ortamı vakum olan kesiciler kullanılacaktır. İhale dokümanında ve şartnamede aksi belirtilmedikçe kullanılacak vakumlu kesiciler en azından TEDAŞ-MYD/95-008 no’lu teknik şartnameye (söz konusu şartname revize edilmiş ise en son haline) uygun olacaktır.
2.4.2. Yük Ayırıcıları
Yük Ayırıcıları; anma normal akımına kadar bütün akımları kapayabilen, taşıyabilen ve kesebilen, kısa devre akımlarını belirli bir süre taşıyabilen ve kısa devre üzerine kapatabilen, açık konumunda ayırıcılar için istenen yalıtım seviyesini sağlayabilen anahtarlama cihazlarıdır.
Bu şartname kapsamında temin edilecek metal mahfazalı hücrelerde kullanılacak Yük Ayırıcıları; topraklama ayırıcısı ile kombine edilmiş olarak 3 (üç) kutuplu ve 3 (üç) konumlu (AÇIK, KAPALI ve TOPRAKLANMIŞ) olacak ve en azından aşağıda verilen elektriksel özelliklere sahip olacaktır.
Yük ayırıcısı tipi : Genel amaçlı
Yük ayırıcısı sınıfı : M1 ve E3 (NOT’a bakınız.)
Anma normal akımı (A) : 630
Anma aktif yük ağırlıklı
kesme akımı (A) : 630
Anma boşta transformatör kesme akımı : 1600 kVA’lık transformatörün boştaki
akımına eşit
Anma kısa süreli dayanım akımı (kA-etken) : 16
Anma kısa devre süresi : 1 saniye
Anma tepe dayanım (kısa devre kapama)
akımı (kA-tepe) : 40
İlgili standart numarası : IEC 60 265-1 (1998)
NOTLAR:
SINIF M1: Yük Ayırıcının gerilimsiz ve yüksüz olarak mekanik ömrünün 1000 (bin) adet olduğunu ifade eder.
SINIF E3 : Yük Ayırıcının; anma akımını 100 (yüz) kez kesebileceğini, anma kısa devre akımı üzerine ise 5 (beş) kez kapama yapabileceğini ifade eder.
2.4.3. “Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiği
Bu şartname kapsamında temin edilecek “Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiği Koruma Hücresinde kullanılacak “Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiği, aşağıda verilen elektriksel ve yapısal özelliklere sahip olacaktır.
Anma normal akımı (A) : IEC 62271-105, Madde:4.4.1
Anma sanal (prospective) kısa devre
kesme akımı (kA-etken) : 16
Anma geçici toparlanma gerilimi : IEC 62271-105, Madde:4.102
Anma sanal (prospective) kısa devre
kapama akımı (kA-tepe) : 40
Anma Transfer akımı (A) : IEC 62271-105, Madde:4.104
İlgili standart numarası : IEC 62271-105
“Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiği; Yük Ayırıcısı (Ayrıntılar Madde: 2.4.2 Yük Ayırıcıları bölümünde belirtilmektedir.) ile her üç kutbuna seri bağlı akım sınırlayıcı YG Sigortaların fonksiyonel bir ünite olarak tertiplenmesinden oluşan “Anahtar-Sigorta Tertibi” (Switch-fuse) tipinde olacaktır.
“Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiğinde kullanılacak YG Sigortalar; IEC 60282-1 standardına uygun ve vurucu mekanizmasıyla donatılmış olacaktır.
Arıza durumunda çalışan sigorta vurucusu vasıtasıyla, Yük Ayırıcısının üç kutbu otomatik olarak açtırılacaktır. Ancak “Akım-Gerilim Ölçü Fideri” ve “Gerilim Trafosu Fideri” tertibinde kullanılacak “Yük Ayırıcısı + Sigorta” Birleşiğinde sadece arızalı kutup/faz devre dışı kalacaktır.
Yük ayırıcılarının kısa devre karakteristiklerinin seçiminde, tertipte kullanılabilecek en büyük anma akımlı sigortanın sınırlama etkisi dikkate alınabilir.
OG/AG Dağıtım Transformatörü korumasında kullanılacak sigortalar; İhale dokümanında belirtilen transformatörün, “Yük Ayırıcısı+Sigorta” Birleşiğinin ve kullanılacak sigortanın özelliklerine göre IEC 60787’ye uygun olarak, İmalatçı tarafından seçilecektir. Sigortaların mahfaza içerisinde kullanılmasından ileri gelen termik etkiler sigorta seçiminde dikkate alınacaktır.
Aralarında Türkiye’de faaliyet gösteren YG Sigorta imalatçılarının ürünlerini de kapsamak üzere İmalatçı tarafından hazırlanacak Sigorta Seçim Çizelgesi (Çizelgede, seçilen sigortanın imalatçı adı ve tip numarası/işareti de yer alacaktır.) teklif ile birlikte verilecektir. Bu çizelge sigorta bölümü kapağının iç tarafında da bulundurulacaktır.
2.4.4. Ayırıcılar
Bu şartname kapsamında temin edilecek Kesicili Çıkış Hücresinde kullanılacak Ayırıcılar; IEC 62271-102 standardına uygun, 3 kutuplu ve 3 konumlu (AÇIK, KAPALI ve TOPRAKLANMIŞ) olacaktır.
Anma normal akımı : 630 A
Anma kısa süreli dayanım akımı : 16 kA-etken
Anma kısa devre süresi : 1 saniye
Anma tepe dayanım akımı : 40 kA-tepe
2.4.5. Topraklama Ayırıcıları
Hücre tertiplerinde kullanılacak Topraklama Ayırıcıları; IEC 62271-102 standardına uygun 3 (üç) kutuplu olacak ve en azından aşağıda belirtilen elektriksel özelliklere sahip olacaktır.
Anma kısa devre süresi : 1 saniye
Anma kısa süreli dayanım akımı : 16 kA-etken
Anma tepe dayanım (kısa devre kapama)
akımı (kA-tepe) : 40 kA.
NOT: “Yük ayırıcısı+sigorta birleşiği” Transformatör Koruma Hücresinin yük tarafında (sigortanın aşağısında bulunan) yer alan topraklama ayırıcısının anma kısa süreli dayanım akımı, 1kA-etken, anma tepe dayanım akımı 2.5 kA. olabilecektir.
Ayrıca;
Yük Ayırıcılı Giriş-Çıkış Hücresinde kablo terminallerini,
Yük Ayırıcılı Bara Bağlama/Ayırma Hücresinde yük tarafını, (İhale dokümanında topraklama ayırıcısı istenmesi halinde)
“Yük Ayırıcısı+Sigorta” Birleşiği Koruma Hücresinde her iki taraftan sigortaları,
Kesicili Çıkış Hücresinde kablo terminallerini,
kısa devre ederek topraklayan Topraklama Ayırıcıları, kısa devre üzerine kapatabilen tipte ve SINIF: B’ye haiz olacaktır.
NOT: SINIF B, Topraklama Ayırıcısının kısa devre üzerine 5 (beş) kapatabileceğini ifade eder.
2.4.6. Yük Ayırıcıları, Ayırıcılar ve Topraklama Ayırıcılarının Çalışma Mekanizmaları:
Tüm çalışma mekanizmaları hareketli kontakların açık ve kapalı konumlarını güvenilir şekilde gösteren konum göstergeleri ile donatılacaktır.
Çalışma mekanizmasında kullanılan yaylar ve diğer elemanlar paslanmaz olacak ve cihazın ömrü boyunca bakım gerektirmeyecektir.
Ayırıcı, Yük Ayırıcısı ve Topraklama Ayırıcılarına takılıp çıkarılabilen bir kol yardımı ile elle kumanda edilecektir.
Kumanda kolları, kapama işleminden hemen sonra açma işlemi yapılmasını önleyecek “anti-reflex” tertibiyle donatılacaktır.
Yük ayırıcılarının çalışma mekanizması; “bağımsız el kumandası” (Açma ve kapama işlemlerinin hızı ve gerekli güç, operatörün hareketinden bağımsız) tipinde olacaktır. Kapama ve açma işlemleri bir kol yardımı ile elle cihaz üzerinden yapılacaktır.
İhale dokümanında belirtilmesi halinde Yük Ayırıcılarının çalışma mekanizması; açma işleminin, kapama işlemi sırasında otomatik olarak kurulan açma yayının kumanda mekanizmasındaki açma butonu/mandal aracılığıyla yakından elle veya açma bobininin, enerjilenmesi ile uzaktan yapılmasına olanak sağlayan “Biriktirilmiş enerji ile kumanda” (stored energy operation) ya uygun olacaktır.
“Yük Ayırıcısı+Sigorta” Birleşiğindeki Yük Ayırıcılarının açma işlemi için gerekli enerji, kapama işleminden sonra açma yayının kurulması ile sağlanacaktır. Açma işlemi çalışma/kumanda mekanizmasındaki buton/mandal vasıtası ile yakından elle veya şönt açma bobininin enerjilenmesi ile uzaktan yapılabilecektir.
Sigorta vurucusu ve otomatik açma salıcısı arasındaki irtibat herhangi bir vurucunun çalışmasında başarılı bir açma yapılacak şekilde düzenlenecektir.
Sigorta vurucusuyla yapılan açmada, çalışan sigorta yenisiyle değiştirilmeden, yük ayırıcısı kapatılamayacaktır.
Ayırıcıların çalışma mekanizması “bağımlı el kumandası” tipinde olabilecektir.
“Kısa devre üzerine kapatan” tip Topraklama Ayırıcılarında kapama işlemi “bağımsız el kumandası” ile yapılacaktır. Açma işlemi “bağımlı el kumandası” ile yapılabilir.
Yük Ayırıcısı, Ayırıcı ve Topraklama Ayırıcılarının kumandası; açık ve kapalı konumlarda, asma kilit takılarak kilitlenebilir olacaktır.
Yük Ayırıcılarının çalışma mekanizmaları, gerektiğinde motor eklenerek uzaktan kumandaya uygun yapıda olacaktır. (“Yük ayırıcısı+sigorta” birleşiği hariç)
Tüm çalışma mekanizmalarında, kilitlemeler için kullanılanlardan başka, 2 adet normalde açık (NA), 2 adet normalde kapalı (NK) kontak bulunacaktır.
3. Tasarım Ve Yapısal Özellikler
3.1 Genel
SF 6 gazı ile yalıtılmış metal mahfazalı hücreler (MMH-gaz ), şartnamede belirtilen hususlar dışında IEC 60298 standardının yürürlükteki hükümlerine uygun olacaktır.
Fonksiyonel hücrelerin özelliğine bağlı olarak MMH-gaz’leri oluşturan; anahtarlama elemanları, sigortalar, kablo bağlantı terminalleri ve kumanda mekanizmaları ve alçak gerilim bölümü birbirlerinden topraklanmış metal bölmelerle ayrılmış ayrı bölümler içerisinde bulunacaktır.
MMH-gaz’ler; normal işletme, muayene ve bakım işlemleri, ana devrenin enerjili olup olmadığının kontrolü, faz sırası denetimi, kablo arıza yerinin belirlenmesi, kabloların topraklanması, kablo ve diğer teçhizatın gerilim deneyleri, tehlikeli elektro-statik yüklerin önlenmesi gibi işlemlerin güvenle yapılabileceği şekilde tasarımlanacaktır.
MMMH- gaz (modüler hücreler) her iki yönde hücre ilavesine olanak verecek yapıda olacaktır.
Aksi belirtilmedikçe hücrelerde kullanılacak bütün teçhizat varsa ALICI’nın ilgili şartnamelerine yoksa ilgili TS, IEC veya CENELEC standartlarına uygun olacaktır.