3.2 Metal Bölümler
MMH-gaz’larda, fonksiyonel hücrenin özelliğine bağlı olmak koşulu ile aşağıdaki bölümler yer alacaktır.
3.2.1 Anahtarlama Bölümü:
Fiderlere ait anahtarlama elemanları ve topraklama ayırıcılarının gerilim altındaki aktif bölümleri ile baralar paslanmaz çelikten imal edilmiş, SF 6 gazı ile doldurulmuş, hermetik olarak kapatılmış ve topraklanmış metal bir kazan içinde yer alacaktır. Bu kazan şartnamenin bundan sonraki bölümlerinde kısaca Anahtarlama Bölümü olarak anlaşılacaktır.
Anahtarlama Bölümü; iç arızadan kaynaklanan ark nedeniyle gaz basıncının tehlikeli bir düzeye çıkması durumunda, işletme personeli için tehlike yaratmayacak şekilde gazın boşaltılmasına olanak sağlayacak bir Basınç Boşaltma Sistemine sahip olacaktır.
Anahtarlama Bölümü gaz sızdırmaz olacaktır. Sızdırmazlığı sağlamak için bölümü oluşturan metal hücrenin ek yerleri ve kapaklar kaynakla birleştirilecektir. Metal hücre, IEC 60298’e göre, cihazın ömrü boyunca (20 yıl) gaz takviyesi gerektirmeyen mühürlü basınç (sealed pressure) sistemine sahip olacak, ayrıca gaz basınç göstergesi ile donatılacaktır.
SF6 gazının 20°C’de ve 1013 mbar’daki anma basıncı ile yeniden doldurmanın gerekli olduğu minimum çalışma basıncı gösterge üzerinde işaretlenmiş olacak ayrıca teklifte belirtilecektir.
MMMH-gd’ler; kullanım yerinde dış ortam şartlarından etkilenmeyen, metal hücrenin ömrü boyunca bakım gerektirmeyen, yalıtılmış ve ekranlanmış konnektörler ile birbirine bağlanacaktır. Yan yana birleştirme işlemi sırasında SF6 gazının boşaltılmasına ve yeniden doldurulmasına gerek olmayacaktır.
3.2.2. Çalışma-Kumanda Mekanizması Bölümü
Kumanda mekanizmaları ve bütün diğer yardımcı cihazlar, hücrenin gerilim altındaki diğer bölümlerinden, topraklanmış metal bölmelerle ayrılmış ve Madde 3.3’de belirtilen koruma derecesini sağlayan bir hücre içerisine yerleştirilecektir.
Mekanizma hücresinin ön yüzündeki pano üzerinde aşağıdaki donanım bulunacaktır.
Mimik diyagram,
Konum göstergeleri,
Kumanda kolunun takılarak kumandanın yapılacağı yuvalar, (Kumanda kolunun açık konumu “0”, kapalı konumu “I” sembolleriyle işaretlenecektir.)
Şönt açma butonu, (Hücre tipine bağlı olarak)
Gaz basınç (yoğunluk) göstergesi,
Çalışma/Kumanda mekanizmaları için asma kilitler,
Faz sırası Kontrol Prizleri,
Fişli Tip Işıklı Gerilim Gösterge/göstergeleri
3.2.3 Kablo Bağlantı Bölümü
Kablo Bağlantı Bölümü; OG giriş ve çıkış kablolarının, tam yalıtılmış, ekranlanmış Düz Tip (Straight Type), T tipi (Tee Type) veya Dirsek Tipi (Elbow type) Ayrılabilir Kablo Başlıkları kullanılarak geçiş buşingleri üzerinden anahtarlama bölümü/hücreye bağlantısının yapıldığı, Madde 3.3’de belirtilen koruma derecesine sahip hava yalıtımlı ve topraklanmış metal bölümdür.
Ayrıca;
Kablo Bağlantı Bölümü, hücrelerin ön yüzünde ve alt bölümde bulunacak ve 240 mm² kesite kadar bir veya üç fazlı, bakır iletkenli, XLPE yalıtkanlı kabloların bağlantısına uygun olacaktır. Bölümün tabanında kabloların geçmesine uygun, sökülebilir bir kapak yer alacaktır.
MMH-gk’larda Kablo Bağlantı Bölümü, transformatör fideri ve ring fiderleri için ayrı ayrı olacaktır.
Kabloların dielektrik deneyleri, kablolar tesisten ayrılmadan yapılabilecek ve kabloya bağlı kalan bölümler, ilgili kablo standartlarında öngörülen deney gerilimlerine dayanacaktır.
3.2.4 Basınç Boşaltma ve Yönlendirme Bölümü
Basınç Boşaltma ve Yönlendirme Bölümü; Anahtarlama Bölümünde olabilecek bir iç arızadan kaynaklanan ark nedeniyle gaz basıncının tehlikeli bir düzeye çıkması ve bu basıncın Basınç Boşaltma Sistemi ile anahtarlama bölümünün dışına atılması sırasında, bu gazın işletme personelinin hayatını tehlikeye sokmayacak şekilde farklı bir yere yönlendirilmesini sağlayan hava yalıtımlı, metal bir bölümdür.
3.2.5. Yüksek Gerilim Sigorta Bölümü
Yüksek Gerilim Sigorta Bölümü; “Yük Ayırıcısı+Sigorta” Birleşiği Koruma Hücresinde kullanılacak akım sınırlayıcı yüksek gerilim sigortalarının yerleştirildiği, sigorta yuvalarının yer aldığı Madde 3.3’’de belirtilen koruma derecesini sağlayan, topraklanmış, hava yalıtımlı metal bir bölümdür.
Sigorta yuvaları yalıtkan bir malzemeden imal edilecek ve her faza ait ayrı ayrı olacaktır. Kapakları kapatıldığında sigorta buşonlarının çevresel koşullardan etkilenmemesi sağlanmış olacaktır.
Sigorta yuvaları, sigortanın aşırı ısınarak sigorta yuvalarına zarar vermemesi için “termik koruma” ile korunacaktır. Ancak termik korumaya gerek olmadığının İmalatçı tarafından yazılı olarak bildirilmesi halinde, bu zorunluluk aranmayacaktır.
Sigortalar kolay ve güvenli bir şekilde elle değiştirilebilecektir.
3.2.6 Alçak Gerilim Bölümü
Fonksiyonel hücrenin özelliğine göre hücrelerin üst ön yüzünde, sistem gerilim altında iken bile erişilebilecek bir Alçak Gerilim Bölümü yer alacaktır.
Bu bölüm fonksiyonel hücrenin özelliğine göre olması gereken sinyaller, minyatür kesiciler, yardımcı röleler, sigortalar, terminal dizisi, koruma rölesi v.b teçhizatı kapsayacak, yer seviyesinden kolayca görülebilecek ve kumanda edilebilecektir.
Bütün iç bağlantılar, dış bağlantıların kolayca yapılmasını sağlayan bir terminal dizisine toplanacaktır. Bağlantı için en az 1.5 mm² kesitte, çok telli, 750 V sınıfında termoplastik yalıtkanlı, aleve dayanıklı bakır iletkenli kablolar kullanılacaktır.
Dış bağlantılar için terminaller fonksiyonlarına göre sınıflandırılacak ve akım transformatörleri için kısa devre edilir tipte terminaller kullanılacaktır. Terminal dizileri, modüler tipte, ısı ve ateşe dayanıklı, yanmaz malzemeden yapılacak ve topraklanmış metal raylar üzerine yaylı tutturma şeklinde monte edilecektir. Her terminal dizi sinde en az % 10 yedek terminal bulunacaktır. Her terminalde sökülüp takılabilen tipte işaretleme şeridi bulunacaktır.
Bütün bağlantı iletkenleri ve terminaller, fonksiyonlarını ve bağlandığı cihazın terminalini göstermek üzere uygun şekilde işaretlenecektir.
3.3. Koruma Derecesi
İnsanların temasına veya gerilimli bölümlere erişmesine ve hareketli bölümlere dokunmasına, toz ve suya karşı mahfaza IEC 60529’a göre en az aşağıdaki koruma derecelerini sağlayacaktır.
Yüksek gerilim sigorta bölümü : IP 30
Çalışma ve Kumanda Mekanizması bölümü : IP 20
Kablo Bağlantı bölümü : IP 20
Alçak gerilim bölümü : IP 30
3.4. Taşıyıcı Mahfaza
Taşıyıcı mahfaza en az 2 mm kalınlıkta çelik saclardan yapılacak ve etkili bir şekilde topraklanacaktır.
Taşıyıcı mahfaza ve bölümleri iç arızadan kaynaklanan ark nedeniyle meydana gelecek basınç yükselmelerine, taşıma sırasında veya normal işletmede dışarıdan uygulanacak mekanik darbelere karşı hasar görmeden dayanacak sağlam bir yapıda olacaktır.
Taşıyıcı mahfaza, zemin üzerine sağlam bir biçimde tespit edilebilir yapıda olacaktır. Mahfazanın üstünde komple tesisin kaldırılmasına uygun kapasitede kaldırma halkaları bulunacaktır.
Mahfazanın ön yüzünde bulunan kapak ve kapıları, kumanda mekanizması bölümlerinin ön panelleri ve hücrelerin dış yan yüzleri elektrostatik kaplama yöntemi ile boyanacaktır. Mahfazanın diğer bölümleri, sıcak daldırma galvanizli hazır çelik saclardan imal edilmişse boyanmayabilir. Aksi takdirde bu bölümler de elektrostatik yöntemle boyanacaktır.
MMMH-gd tipi hücrelerin ayrı ayrı taşıyıcı mahfazaları kullanım yerinde birbirlerine civata ile bağlanacak ve sağlam bir yapı oluşturacaktır.
3.5 Topraklama
Hücrelerde bakır topraklama iletkeni (barası) bulunacak ve kesiti en az 35 mm² olmak koşulu ile kısa devre akım yoğunluğu 160 A/mm² değerini aşmayacak şekilde hesaplanacaktır. Genel olarak, taşınması gereken akımın neden olduğu termik ve mekanik zorlamalar dikkate alınarak topraklama sisteminin sürekliliği sağlanacaktır.
Topraklama ayırıcıları, ana devreye ait olan teçhizatın şasileri, kablo topraklamaları, mahfaza ve topraklanması gereken bütün metal parçalar doğrudan veya metal bölmeler aracılığıyla topraklama barasına bağlanacaktır.
Topraklama barasının bir ucunda, hücrenin topraklama sistemine bağlantısı için, uygun bir topraklama terminali bulunacak ve toprak sembolüyle işaretlenecektir.
3.6 İç Arıza
Metal mahfazalı hücrenin değişik bölümlerinde, bir bozukluk veya yanlış manevradan ya da sistemden kaynaklanabilecek bir arızada, iç ark oluşmasını önlemek için gerekli önlemler alınacaktır. İnsanların zarar görmesini önlemek için, zayıf bir olasılıkla dahi olsa oluşabilecek arkın süresi ve kötü sonuçları sınırlandırılacak ve olabilen en yüksek koruma derecesi sağlanacaktır.
İç arızaların olasılığını düşürmek ya da riskini azaltmak ve sonuçlarını sınırlandırmak için standartlarda tavsiye edilen gerekli önlemler alınacaktır.
3.7. Kapaklar ve Kapılar
Mahfazanın parçaları olan kapaklar ve kapılar metalden yapılacak ve kapalı durumlarında mahfaza için öngörülen koruma derecesini sağlayacaktır. Kapak ve kapılarda tel ızgara veya benzeri malzemeler kullanılmayacaktır.
3.8 Güvenlik Kilitlemeleri
Güvenli bir işletmeyi sağlamak üzere hücrelerin çeşitli bileşenleri arasında aşağıdaki kilitleme düzenleri sağlanacaktır.
Yük ayırıcısı/kesici kapalı iken topraklama ayırıcısı, topraklama ayırıcısı kapalı iken yük ayırıcısı kapatılamayacaktır.
“Yük Ayırıcısı+Sigorta” Birleşiğinde yük ayırıcısı, sigorta hücresi kapağı açık iken kapatılamayacaktır.
Kablo ve sigorta bölümünün kapakları ancak ilgili yük ayırıcısı/kesici açık ve topraklama ayırıcısı kapalı konumda iken açılabilecektir.
Yük ayırıcısı/kesici, kendi devrelerine ait kablo hücresi kapağı açıkken kapatılamayacaktır.
Kesici ile aynı devrede bulunan ayırıcılara;
Ait olduğu hücrenin kapak veya kapıları açık olduğunda,
Kesici kapalı olduğunda,
Topraklama ayırıcısı (ayırıcıları) kapalı olduğunda kumanda edilemeyecektir.
Devresinde bulunan ayırıcı (lar) kapalı, açık veya topraklanmış konumda olmadıkça kesiciye kumanda edilemeyecektir.
“Akım-Gerilim Ölçü Tesisi” ve “Gerilim Trafosu Tesisi” tertibinde kullanılacak hava yalıtımlı Akım-Gerilim Ölçü Hücresi ile Gerilim Trafosu Hücresi”nin kapakları/kapıları, seri olarak bağlandıkları anahtarlama hücrelerindeki Yük Ayırıcısı açık konumda olmadıkça açılamayacaktır.
3.9. Gerilim Göstergesi ve Faz Sırası Kontrol Prizi
Ring şebeke kablolarının faz gerilimleri, kapasitif gerilim bölücüleriyle beslenen ışıklı tip gerilim göstergeleri vasıtasıyla kontrol edilecektir. Bu amaçla kullanılacak ışıklı tip gerilim göstergeleri kumanda bölümünde yer alacaktır. Kullanılacak Gerilim Göstergesi tipi ilgili standardına uygun olacak ve bu tip teklifte belirtilecektir. Gerilim Göstergesi sisteminde yer alan gerilim kontrol prizleri ile faz sırasının kontrolü/uyuşması yapılabilecektir. İhale dokümanında belirtilmesi halinde (istenilen miktar kadar) Faz Sırası Kontrolu/Uyuşmazlığı Cihazı hücre ile birlikte ilave teçhizat olarak verilecektir.
3.10. İşaret Plakaları
Metal mahfazalı hücreler aşağıdaki bilgileri içeren dayanıklı ve kolaylıkla görülebilen işaret plakaları ile donatılacaktır.
Yapımcının adı,
Tipi ve seri numarası,
Uygulanabilen anma değerleri,
İlgili standart numarası,
Alıcının adı ve sipariş numarası,
Alıcının malzeme kod numarası, (varsa)
Her fonksiyonel ünitede “BU HÜCRE TEDAŞ’IN İLGİLİ TEKNİK ŞARTNAMESİNE GÖRE ÜRETİLMİŞ VE TEST EDİLMİŞTİR.” ibaresi yazılı ayrı bir işaret plakası bulunacaktır.